Boylamlar geçilerek yapılan uzun menzilli ve süratli kıtalararası uçuşlarla içsel-biyolojik saatle varılan bölgenin coğrafi saati arasındaki uyumsuzluk bir dizi zihinsel ve fiziksel performans bozukluklarına yol açar. Bu belirtiler: uykusuzluk, yorgunluk, vücut ağrıları, iştahsızlık, hazımsızlık, bağırsak bozukluğu, zihinsel ve fiziksel performans kaybı, zaman ve mesafe algısı bozukluğu, yargı ve hafıza kusurlar, bulanık görme, terleme… şeklinde kendini göstermektedir.Bu durum daha çok doğu-batı yada batı-doğu yönündeki beşten den fazla zaman dilimi süren uçuşlarda görülmektedir.Doğudan batıya doğru olan uçuşlarda gün uzar, batıdan doğuya doğru olan uçuşlarda gün kısalır ve belirtilerin şiddeti batı-doğu yönünde daha fazla olup uzun süre devam eder. Kuzey-güney ve güney-kuzey yönündeki uçuşlarda zaman dilimi geçilmediği için, saat, gece ve gündüz farkı oluşmadığı için Jet-Lag oluşmaz.

Uçak Tutması

Bu hastalığın belirtileri mide rahatsızlığı, solukluk, baygınlık hissi, soğuk terleme, aşırı tükürük ifrazatı, bulantı, kusma ve bitkinliktir. Yolcu uçaklarında böyle bir durum meydana geldiğinde hasta sırt üstü yatırılır hareket etmemesi sağlanır ve yüzüne serin hava verilmesi faydalı olur. Bu gibi hassasiyeti olanların, uçağın orta yerini tercih etmeleri daha iyidir ve önceden önleyici ilaç almaları büyük fayda sağlar.

Hiperventilasyon (solunum adedinin ve derinliğinin anormal şekilde artması) ve hipoksi (kan, hücre ve dokularda oksijen eksikliği) tedavisi %100 oksijen soluması ve sebebe göre uygulama yapılır.

Barometrik Basınç Değişikliklerinin İnsan Vücuduna Etkisi

Hızlı yükselme esnasında atmosfer basıncının azalması, mide ve bağırsaktaki gazların genişlemesine sebep olur. Uçak içinde gezinme gazların atılmasına genellikle yardımcı olur. Uzun süreli uçuş yapacak olanların gaz yapıcı gıdalardan kaçınması gerekir. Bu gaz yapıcı yiyecekler soğan, lahana, çiğ elma, turp, salatalık, kavun, kuru fasulye v.s’dir.

İçeceklerin karbonat ihtiva edenlerinden kaçınmak gerekir. Ayrıca tırmanış (yükseliş) esnasında sakız çiğnemek de hava yutulmasına sebep olur. Uçuş esnasında yükselirken orta kulaklarda ve yüz kemikleri içindeki havalı boşluklar olan sinüslerde bir problem olmamasına rağmen, en büyük problem alçalış esnasında olur. Alçalma esnasında dış basıncın artması orta kulakta kulak zarını içeri doğru iter ve sinüs içine kanal tıkanıklığı nedeni ile hava girememesinden dolayı basınç azlığından kaynaklanan basınç farklılığı sebebi ile çok şiddetli ağrı olur. Bu durumda da valsalva manevrası yapmak çoğu zaman etkili olur.

Akciğer Şişkinliği

Uçakta hızlı bir şekilde basınç düşmesi (yükselme) esnasında solunum yollarında hapis kalan hava genişler. Eğer solunum yolları normal ise genişleyen akciğerler havayı kolayca dışarı atabilirler. Fakat nefes tutulur veya solunum yollarında tümör, spazm gibi bir tıkanma varsa genişleyen hava akciğerleri şişirir ve hava keseciklerinde (alveollerde) yırtılmalara sebep olur, sonuçta buradan kaçan havanın gittiği yere göre üç türlü rahatsızlık olur;

• Air Embolizm
  Yırtılan alveolden hava damarlara kaçarsa, hava kabarcıkları damar tıkanıklıklarına sebep olur. Tıkandığı damara göre tehlikelerde büyük olur. Tedavi de % 100 oksijen gerekir.
• Pnömotoraks
  Alveol yırtığı, plevra boşluğuna (akciğer zarına) açılırsa göğüste şiddetli ağrı, kesik kesik nefes ve pnömotoraks şoku olabilir. Tedavi: Yer seviyesine alçalmak Aspirasyon iğnesi ile havayı almak veya göğüs tüpü takılmasıdır.
• Pnömomediastinum
  Yırtılan alveolden havanın mediastinum boşluğuna girmesi sonucu buradaki organlara basınç yaparak göğüste ağrı ve kesik kesik solunum olayı meydana gelir. Şiddetli olaylarda morarma, göğüs kemiği altında derin ve şiddetli ağrı, endişe ve boğulma hissi, kesik kesik solunum gibi belirtiler görülür. Derhal alçalmak gerekir belirtiler alçalmakla azalır. 

KAYNAKÇA:
1-)Havacılık Tıbbı Derneği Web Sitesi, 2000, www.hvtd.org
2-)Aero Medical Center ( AMC) Havacılık Tıp Merkezi, Uçuş ekibi ve yolcuların maruz kalabilecekleri rahatsızlıklar

• 7 gününü doldurmamış bebekler,
• Hamileliğinin son 4 haftası içindeki kadınlar,
• Dinlenme halinde anjina pektoris veya göğüs ağrısı olanlar,
• Herhangi bir ciddi veya bulaşıcı hastalık durumlarında başka kişilere bulaştırma veya diğer ülkelere hastalığı bulaştırma riskinden ve kişisel sağlık sebeplerinden dolayı bulaşıcı hastalıklar taşıyanlar,
• Dalıştan sonra nitrojen sarhoşluğu,
• Kanama, travma ve enfeksiyondan dolayı artan kafa içi basınç durumları,
• Sinüs enfeksiyonu, kulak ve burun enfeksiyonları (özellikle de östaki borusu tıkanmışsa) varlığı uçak alçalırken havanın orta kulak ve sinüslere girmesi sağlanmalıdır, böylece basınç farkları da eşitlenmiş olur. Bu rahatsızlıkların çoğu yutkunma, çiğneme veya esneme ile azaltılabilir, eğer devam ederse ağız ve burnu kapatıp derinden bir nefes verilmesi genellikle yardımcı olur.
• Son zamanlarda olan miyokardiyal enfarktüs ve kriz geçirenler,
• Son zamanlarda cerrahi girişim yapılan yada havanın ya da gazın içerde kaldığı hasar durumu (özellikle de karın travması ve mide-bağırsak cerrahisi, baş-yüz ve göz hasarı, beyin ve göz ameliyatları ),
• Ciddi kronik solunum hastalığı, dinlenme halinde nefessiz kalma veya pnömotoraks,
• Orak hücre anemisi olanlar,
• Hipertansiyon hastaları 200 mmHg’dan fazla sistolik basınca sahip, kontrolsüz arteriyel yüksek tansiyon

Tüm bunlara istinaden uçakların, uçuş sırasında daha da kötüleşebilecek yada ciddi sorunlara yol açabilecek koşullara sahip yolcuları taşımayı kabul etmeme hakları vardır. Geçici veya kronik olarak bir eksikliği olan ve sıkça seyahat eden yolcular hava yolu şirketinin sağlık departmanından sıkça hava yolculuğu yaptıklarına ilişkin bir sağlık kartı temin edebilirler. Ayrıca, bazı hava yolu şirketleri, uçak telefon sistemleri aracılığıyla yerdeki bir yanıt merkezindeki tıp uzmanına klinik belirtilerini iletmek için tanı cihazları bulundurmaktadır. Uluslararası yolcu taşıyan birçok havayolu şirketi uçakta oluşabilecek sağlık kazaları ile ilgili politikalara sahiptir ve kabin mürettebatı buna uygun olarak eğitilmiştir. Birçok ülke, sıtma ve sarı humma vakaları gibi vektör yoluyla geçen hastalıkların yaygın olduğu ülkelerden kalkan uçakların böceklerden arındırılmasını istemekte ve bu işlem haşarat ilaçları (piretiroit haşarat ilacı spreyi) tatbik edilmesini kapsamaktadır.

Alınması Gereken Önlemler;

Uzun süren hareketsizlik özelliklede kanın bacaklarda toplanması sonucu oluşan rahatsızlıklar uçakta seyahat ederken sık aralıklarla basit eksersizler yapılarak azaltılabilir. Hava yolculukları için özel olarak tasarlanmış kompresyon tüplü çoraplar giyilmesi yararlı olacaktır. El çantası bacaklar ve ayakların hareketini kısıtlayacak yerlere konulmamalıdır. Giysiler bol ve rahat olmalıdır. Yolcu varıştan sonra kan dolaşımını uyarmak üzere birtakım hafif eksersizlerde bulunarak yolculuğun etkilerini azaltabilir. Yeterli sıvı alımı olmazsa uzun uçuşlarda dehidratasyon meydana gelebilir. Bu sıvı alımı uçuş öncesinde ve sırasında alkolsüz içecekleri kapsamalıdır.Uçak kabinlerindeki düşük nem, gözlerde, ağızda ve burunda rahatsızlığa yol açabilir. İyi bir sıvı alımı, deniz suyu burun spreyi kullanımı ve kontak lens yerine gözlük takma ile bu rahatsızlıklar giderilebilir.

Aşağıdaki faktörlerden bir yada daha fazlasını taşıyan kimselerin seyahat etmeden önce tıbbi yardıma başvurmaları tavsiye edilir:

1. Venöz tromboz öyküsü
2. 40 yaşın üzerinde olma ( yaş riski artırır)
3. Östrojen tedavisi alma ( doğum kontrol hapları veya hormon replasman tedavisi)
4. Hamilelik
5. Genetik kan pıhtılaşması anormallikleri
6. Kronik venöz yetmezliği
7. Obezite

KAYNAK : WHO Kitaplık Katalog-Yayım Verisi Uluslararası seyahat ve sağlık : 1 OCAK 2002

O halde ses nedir ?

Ses gaz, sıvı ve katı ortamlarda moleküllerin sıkışıp gevşemesi ile ortaya çıkan bir enerjidir.Dış ortamlardan gelen ses dalgaları kulak kepçesi tarafından toplanarak dış kulak yolu boyunca yükseltilerek iç kulağa iletilir. Ses enerjisinin bir gaz ortamından sıvı ortama iletilmesi belli oranda enerji kaybına yol açar.Havadan suya geçen ses enerjisi 30Db kadar kayıp vermektedir. Ses dalgalarının kulak zarında yaptığı titreşimler orta kulakta bulunan ve sırasıyla çekiç, örs ve üzengi olarak isimlendirilen kemikçiklerde hareket oluşturur.Kulak zarındaki ses enerjisi, kemikçik zincirinin kaldıraç etkisi sonucu iç kulağa yaklaşık olarak 24Db daha artırılmış olarak iletilir.İç kulakta işitme ve dengeye hassas hücrelerle beyine giden işitme siniri vardır. İşitsel uyarani, iç kulaktaki iletim dalgasından sonra elektriksel gerilimlere dönüşür ve sinir liflerinin bir grubunda aksiyon potansiyelleri oluşturur. Buradan çıkan sonuca göre elektro –kimyasal bir uyaran mekanizması ile işitme gerçekleşmiş olur. Titreşimler iç kulakta sinir uyarıları haline dönüştürülür ve direkt olarak beyine gönderilir. Ses çok fazla olduğu zaman iç kulaktaki sinir uçlarını öldürmeye başlar. Yüksek sese maruz kalma süresi uzadıkça daha fazla sinir ucu harap olur. Sinir ucu sayısı azaldıkça da işitme azalır. Ölü sinir uçlarını canlandırmak mümkün değildir ve hasar kalıcıdır.

On kişiden birinde işitme kaybı vardır

Ne Gibi Belirtiler Olur?

Gürültüye bağlı işitme kaybı olan hastalar genellikle günlük yaşamlarında pek problem yaşamazlar çünkü gürültü önce yüksek frekanslı seslerin işitmesini bozar, sadece gürültülü yerlerde duyulanı anlama zorluğu ve kulakta çınlama hissederler. Hasar ilerledikçe karşılıklı konuşmalarda da işitme kaybı gözlenir. Etrafındaki konuşmaları duyabilir fakat net algılayamaz. Telefonda konuşmaları duymakta zorlanır.

Bazı insanlar da yüksek sese karşı sinirlilik ayrıca kalp hızı ve kan basıncı veya mide asidinde artma görülebilir.Gürültü basınç oluşturarak etki yapar ve kan dolaşımını engeller.Gürültüden herkes aynı ölçüde etkilenmiyor. Kansızlığı olan kişiler de etkilenme artıyor.Kişisel maruziyet önemli, işitme kayıplarında bir gen suçlanıyor,ailesel yatkınlık üzerinde duruluyor.

Eğer gürültülü bir ortamda çalışmak zorundaysanız kulak koruyucusu kullanmalısınız (kulak tıkacı, kulak maskesi). Sadece pamuk veya benzeri şeylerle kulakların tıkanması gürültünün azaltılmasında çok az etkilidirler. Gürültülü ortamda çalışanlar yılda bir kez Kulak-Burun-Boğaz uzmanına muayeneye gitmelidirler.

Kaynaklar:
1.Prof .Dr .Erol Belgin Prof .Dr .Mehmet Çalışkan "Çalışma Yaşamında Gürültü ve İşitmenin Korunması , Türk Tabipler Birliği Yayınları, Birinci Baskı Nisan 2004
2.Türk Kulak Burun Boğaz ve Baş -Boyun Cerrahisi Vakfı,26 Mayıs 2007,Web sitesi: www.tkbbv.org.tr

Şeker Hastalarının Dikkatine; Kan şekerinin düşmesi kan şekerinin yükselmesinden çok daha tehlikeli olup kısa sürede (10 dakika – 2 saat arası) hastanın kaybedilmesine neden olabilir. Çünkü beyinin düzenli ve belirli bir miktarda şekere gereksinimi vardır. Şeker azaldığında beyin enerjisiz kalacağından beyin hücrelerinde hasar başlar (solunum durduğunda beyin oksijensizliğe ancak 4 ile 6 dakika dayanabildiği gibi şekersizliğe de uzun süre dayanamaz). Hastanın bilinci yerinde ve kusmuyorsa ağızdan kesme şeker, şekerli içecekler (kola, meyve suyu) verilir. Ve 0(212) 444 83 53 numaralı telefondan Tele Sağlık Merkezi aranarak bilgi alınır.

Kaynak: Temel İlkyardım Uygulamaları Eğitim Kitabı,İstanbul,2006.

Şayet yutkunmak ve esnemek etkili olmamışsa aşağıdaki yöntemi deneyin kesin sonuç alırsınız:

• Burun kanatlarınızı elinizle sıkıca bastırın
• Ağızdan derin bir nefes alın
• Ağzınız ve burnunuz kapalı iken, aldığınız nefesi yanak ve yutma kaslarınızı kullanarak dışarı üflemeye çalışınız. Bu şekilde basınçlı hava, östaki borusundan orta kulağa geçebilir. Kulağınızda basınç veya ses hissettiğinizde başardınız demektir. İniş sırasında bunu birçok kez yapmanız gerekebilir.

Bebekler bu işlemi yapamazlar, ancak bir şey emerlerse rahatlarlar. İniş sırasında bebeğinizi emzirin, besleyin, emecek bir şey verin ve uyumalarına müsaade etmeyin.

UYARI

Kulaklarınıza hava ile basınç yaparken karnınızı ve göğsünüzü şişirmeyiniz, çünkü bu çok fazla basınca neden olur. Uygun basıncı sadece, yanaklarınızı şişirerek ve yutma kaslarınızı kullanarak sağlayabilirsiniz. Soğuk algınlığı, sinüs iltihabı veya alerjiniz varsa en iyisi uçuşunuzu ertelemektir. Son günlerde kulaklarınızla ilgili tedavi olduysanız, doktorunuzdan uçuş hakkında bilgi alın.

Burun Açıcı İlaçlar ve Burun Spreyleri Hakkında

Bu konuda daha önce sorun yaşayan yolcular inişe geçmeden yaklaşık bir saat önce hekime danışarak burun açıcı bir ilaç veya sprey kullanırlar. Bu ilaçlar kulağa giden dokuları büzerek orta kulağın havalanmasına yardımcı olurlar. Aynı sebepten dolayı alerjisi olan kişiler de alerji ilaçlarını uçuş öncesi almalıdırlar.

Kulaklarınız Açılmazsa Ne Yapılmalı?

İnişten sonra da basınç dengeleyici hareketler yapabilir ve burun açıcı ilaçlara devam edebilirsiniz (burun açıcı spreyleri kullanmayı alışkanlık haline getirmeyin ve uzun süre kullanmayın, aksi takdirde daha fazla tıkanıklığa yol açabilirler). Kulaklarınız hâlâ açılmıyor ve ağrıyorsa kulak hekimine başvurmanız gerekir.

Bugün kabul edilen kan basıncı değeri istirahat halindeki normal bir yetişkinde 120/80 mmHg’dır (milimetre civa). Herhangi bir kişide kan basıncı uyku sırasında düşük, sinirli ya da heyecanlıyken yüksektir. Normal şartlarda, sürekli olarak kan basıncı 120/80 mmHg üzerinde olan kişiler hipertansiyon hastalığı adayı kabul edilmektedir. Kan basıncı devamlı olarak 140/90 mmHg üzerinde seyrediyorsa hipertansiyondan bahsedilir.

Hipertansiyon kalp hastalıkları için ana bir risk faktörüdür. Eğer tedavi edilmezse beyin dolaşımı, kalp, damar, göz ve böbrek hastalıkları için ciddi hastalık ve ölüm oranlarında artışa sebep olur. Bir kez teşhis yapılıp tedavi başlanırsa artan kan basıncı düşürülebilir, kalp ve kalp dolaşım sistemindeki hastalık riski azaltılabilir.

Hipertansiyonun Sınıflandırılması

1. Birincil(Esansiyel) Hipertansiyon

Hipertansiyon vakalarının %90′ı nedeni bilinmediğinden Birincil (Esansiyel) Hipertansiyon olarak adlandırılır. Bilinen kesin bir nedeni yoktur.

2. İkincil Hipertansiyon

• Böbrek hastalığı (böbrek doku ve damarlarında bozukluk)
• Böbreküstü bezlerinin çeşitli hastalıkları
• Bazı ilaçlar(doğum kontrol hapları; kortizon, soğuk algınlığı ilaçları v.s)
• Gebelik
• Beyin tümörü veya kafa içi basıncın artması
• Alkol kullanımı gibi çeşitli nedenlere bağlı olabilir

Risk Grupları

Esansiyel Tipte yüksek tansiyonun nedeni bilinmese de gelişmesini kolaylaştıran bazı faktörler sıralanabilir:

• Kalıtım: Ailesel yatkınlık
• Cinsiyet: Erkeklerde daha sık görülmekle birlikte kadınlarda menapoz sonrası görülme sıklığı artar
• Yaş: Genellikle 35 yaş üzerinde ortaya çıkar
• Obesite
• Alkol
• Sigara
• Diyabet
• Yanlış beslenme ve tuzlu diyetler
• Hareketsiz yaşam şekli
• Doğum kontrol ilaçları kullananlar
• Stres

Hipertansiyonun Belirtileri Nelerdir?

Zaman zaman sinsi bir şekilde belirti vermeden de ortaya çıkabileceği gibi özellikle ense kökünde zonklayıcı tarzda baş ağrısı, bulantı-kusma, burun kanaması, uyuşukluk, yorgunluk, endişe, kulak çınlaması, bulanık görme veya gözlerde kararma ve fazla idrar çıkarma gibi belirtiler göz ardı edilmemeli, hipertansiyon yönünden araştırılmalıdır.

Hipertansiyonun vücuda zararları nelerdir?

• Ateroskleroz(Damar sertliği)
• Beyin kanaması ve felç
• Kalp krizi ve yetmezliği
• Gözlerde görme kaybı
• Böbrek hasarı gibi hastalıklar kişinin yaşam kalitesini bozar ve ömrünü kısaltır.

Bu nedenle hipertansiyon önemle tedavisi gereken bir hastalıktır.

Hipertansiyondan Nasıl Korunabiliriz?

Öncelikle ilaç dışı tedaviler şeklinde adlandırılan aşağıdaki yaşam tarzı değişikleri yararlı olacaktır.

• Tuz alımının kısıtlanması
• İdeal kilonun korunması
• Sigara kullanılmaması
• Alkol alınmaması
• Düzenli egzersiz yapılması
• Stresi kontrol yöntemlerini kullanmak. Yoga meditasyon gibi gevşeme tekniklerinin uygulanması

İlaç dışı yöntemlerle tansiyonun istenen düzeye indirilemez ise çeşitli tansiyon düşürücü ilaçlar içersinden size en uygun seçimi doktorunuz yapacaktır. Düzenli kontrollerinizi yaptırın.