JETLAG Sendromu

Boylamlar geçilerek yapılan uzun menzilli ve süratli kıtalararası uçuşlarla içsel-biyolojik saatle varılan bölgenin coğrafi saati arasındaki uyumsuzluk bir dizi zihinsel ve fiziksel performans bozukluklarına yol açar. Bu belirtiler: uykusuzluk, yorgunluk, vücut ağrıları, iştahsızlık, hazımsızlık, bağırsak bozukluğu, zihinsel ve fiziksel performans kaybı, zaman ve mesafe algısı bozukluğu, yargı ve hafıza kusurlar, bulanık görme, terleme… şeklinde kendini göstermektedir.Bu durum daha çok doğu-batı yada batı-doğu yönündeki beşten den fazla zaman dilimi süren uçuşlarda görülmektedir.Doğudan batıya doğru olan uçuşlarda gün uzar, batıdan doğuya doğru olan uçuşlarda gün kısalır ve belirtilerin şiddeti batı-doğu yönünde daha fazla olup uzun süre devam eder. Kuzey-güney ve güney-kuzey yönündeki uçuşlarda zaman dilimi geçilmediği için, saat, gece ve gündüz farkı oluşmadığı için Jet-Lag oluşmaz.

Uçak Tutması

Bu hastalığın belirtileri mide rahatsızlığı, solukluk, baygınlık hissi, soğuk terleme, aşırı tükürük ifrazatı, bulantı, kusma ve bitkinliktir. Yolcu uçaklarında böyle bir durum meydana geldiğinde hasta sırt üstü yatırılır hareket etmemesi sağlanır ve yüzüne serin hava verilmesi faydalı olur. Bu gibi hassasiyeti olanların, uçağın orta yerini tercih etmeleri daha iyidir ve önceden önleyici ilaç almaları büyük fayda sağlar.

Hiperventilasyon (solunum adedinin ve derinliğinin anormal şekilde artması) ve hipoksi (kan, hücre ve dokularda oksijen eksikliği) tedavisi %100 oksijen soluması ve sebebe göre uygulama yapılır.

Barometrik Basınç Değişikliklerinin İnsan Vücuduna Etkisi

Hızlı yükselme esnasında atmosfer basıncının azalması, mide ve bağırsaktaki gazların genişlemesine sebep olur. Uçak içinde gezinme gazların atılmasına genellikle yardımcı olur. Uzun süreli uçuş yapacak olanların gaz yapıcı gıdalardan kaçınması gerekir. Bu gaz yapıcı yiyecekler soğan, lahana, çiğ elma, turp, salatalık, kavun, kuru fasulye v.s’dir.

İçeceklerin karbonat ihtiva edenlerinden kaçınmak gerekir. Ayrıca tırmanış (yükseliş) esnasında sakız çiğnemek de hava yutulmasına sebep olur. Uçuş esnasında yükselirken orta kulaklarda ve yüz kemikleri içindeki havalı boşluklar olan sinüslerde bir problem olmamasına rağmen, en büyük problem alçalış esnasında olur. Alçalma esnasında dış basıncın artması orta kulakta kulak zarını içeri doğru iter ve sinüs içine kanal tıkanıklığı nedeni ile hava girememesinden dolayı basınç azlığından kaynaklanan basınç farklılığı sebebi ile çok şiddetli ağrı olur. Bu durumda da valsalva manevrası yapmak çoğu zaman etkili olur.

Akciğer Şişkinliği

Uçakta hızlı bir şekilde basınç düşmesi (yükselme) esnasında solunum yollarında hapis kalan hava genişler. Eğer solunum yolları normal ise genişleyen akciğerler havayı kolayca dışarı atabilirler. Fakat nefes tutulur veya solunum yollarında tümör, spazm gibi bir tıkanma varsa genişleyen hava akciğerleri şişirir ve hava keseciklerinde (alveollerde) yırtılmalara sebep olur, sonuçta buradan kaçan havanın gittiği yere göre üç türlü rahatsızlık olur;

• Air Embolizm
  Yırtılan alveolden hava damarlara kaçarsa, hava kabarcıkları damar tıkanıklıklarına sebep olur. Tıkandığı damara göre tehlikelerde büyük olur. Tedavi de % 100 oksijen gerekir.
• Pnömotoraks
  Alveol yırtığı, plevra boşluğuna (akciğer zarına) açılırsa göğüste şiddetli ağrı, kesik kesik nefes ve pnömotoraks şoku olabilir. Tedavi: Yer seviyesine alçalmak Aspirasyon iğnesi ile havayı almak veya göğüs tüpü takılmasıdır.
• Pnömomediastinum
  Yırtılan alveolden havanın mediastinum boşluğuna girmesi sonucu buradaki organlara basınç yaparak göğüste ağrı ve kesik kesik solunum olayı meydana gelir. Şiddetli olaylarda morarma, göğüs kemiği altında derin ve şiddetli ağrı, endişe ve boğulma hissi, kesik kesik solunum gibi belirtiler görülür. Derhal alçalmak gerekir belirtiler alçalmakla azalır. 

KAYNAKÇA:
1-)Havacılık Tıbbı Derneği Web Sitesi, 2000, www.hvtd.org
2-)Aero Medical Center ( AMC) Havacılık Tıp Merkezi, Uçuş ekibi ve yolcuların maruz kalabilecekleri rahatsızlıklar